# In gesprek met Frauke Wessel: "In de zorg vinden we 70 keer het wiel uit, terwijl de patiënt wacht." Frauke Wessel, toezichthouder en oud-CIO in de zorg, legt uit waarom digitale transformatie in de zorg vastloopt, en hoe je er morgen al mee kunt beginnen. "Frauke Wessel bekleedde diverse leiderschapsrollen in de luchtvaart, zorg, telecom en energie. Ze is nu toezichthouder bij meerdere organisaties en veelgevraagd spreker. Frauke staat bekend om haar overtuiging dat technologie pas echt waarde levert als je de mens in het midden zet, niet de systemen." — Frauke Wessel (https://www.linkedin.com/in/frauke-wessel-01a0b16/) **AdaptiQ:** Frauke, je hebt als CIO en leider gewerkt in de luchtvaart, de zorg, de telecom en de energiesector, en je houdt nu toezicht op verschillende zorgorganisaties. Wat leert die cross-sectorale ervaring je over hoe digitale transformatie in de zorg anders is dan elders? **Frauke:** Wat mij elke keer weer opvalt als ik een nieuwe sector inga, is dat iedereen roept: "Wij zijn zo bijzonder, dit kan niet anders, dit moet nu eenmaal zo." Terwijl als je goed kijkt, zijn de basisprocessen nergens zo uniek als men denkt. Patiëntenlogistiek in een ziekenhuis heeft echt wel veel overeenkomsten met passagierslogistiek bij een luchtvaartmaatschappij. *Safety* en *security* in de zorg lijken op wat ik gezien heb in de petrochemie. Die kruisbestuiving, van elkaar leren wat al ergens anders is uitgevonden, dat zie ik in de zorg te weinig gebeuren. De behoefte om zelf het wiel uit te vinden is enorm. Wat de zorg wél goed doet, en dat zie ik nergens anders zo structureel: bijna elk ziekenhuis heeft ondertussen een CMIO en een CNIO aangesteld, een Chief Medical Information Officer en een Chief Nurse Information Officer. Iemand uit de medische of verpleegkundige praktijk die deels is vrijgesteld om na te denken: hoe laten we technologie écht aansluiten bij de zorg? Dat is een prachtige innovatie. Maar het werkt alleen als die persoon breed genoeg denkt, over vakgroepen heen, niet alleen voor zijn of haar eigen specialisme. --- **AdaptiQ:** Wat is de grootste misvatting die je tegenkomt als het over digitalisering in de zorg gaat? We vinden in de zorg 70 keer het wiel uit. Intussen heeft elk ziekenhuis te weinig budget, te weinig mensen en te veel achterstand. Terwijl we het antwoord al weten. **Frauke:** Dat ieder ziekenhuis zijn eigen oplossing nodig heeft. We hebben in Nederland zo'n 70 ziekenhuizen, maar slechts twee grote EPD-leveranciers. En toch heeft elk ziekenhuis zijn eigen *on-premise* implementatie, zijn eigen datacenter, zijn eigen IT-infrastructuur, zijn eigen security officer, zijn eigen NEN 7510-certificering. Zeventig keer. Bij vrijwel geen enkel ziekenhuis is de infrastructuur volledig op orde; daarvoor is het geld er simpelweg niet. Dat geld gaat 70 keer op aan dezelfde problemen. Als je dat bundelt, krijg je zoveel meer kwaliteit voor minder geld. Als ik 70 netwerk security-specialisten bij elkaar zet om één ontwerp te maken waar alle 70 ziekenhuizen op kunnen aansluiten, dan heb ik een oplossing die elk individueel ziekenhuis ver overstijgt. Maar dat doen we niet. We blijven in onze eigen kleine koninkrijkjes zitten. En intussen loopt elk ziekenhuis ook nog binnen de muren tegen hetzelfde aan: per vakgroep wordt een EPD anders ingericht, soms per medisch specialist. Allergieën worden op verschillende velden ingevuld. De anamnese van een patiënt wordt niet uniform bijgehouden. Het is dus niet 70 keer het wiel uitvinden, het is feitelijk nog een veelvoud daarvan. --- **AdaptiQ:** Je noemt cybersecurity. Is dat een urgentere driver dan mensen beseffen? **Frauke:** Absoluut. Toen ik bij het Spaarne Gasthuis zat, kregen we via *threat intelligence* signalen dat de zorg bij aanvallen op Nederland een van de eerste doelwitten zou zijn. Dat waren destijds DDoS-aanvallen, relatief basaal. Maar je kunt erop wachten dat het escaleert. En dan heb je 70 ziekenhuizen die elk afzonderlijk proberen hun cybersecurity op orde te krijgen, met beperkte budgetten en beperkte expertise. Juist hier ligt een concrete kans, daar kom ik straks op terug. En dan is er nog de soevereiniteitsvraag, die in het huidige debat onderbelicht blijft. We leven in een fundamenteel andere wereld dan toen we twintig jaar geleden over marktwerking in de zorg begonnen te praten. Patiëntgegevens zijn inmiddels kritieke infrastructuur. De vraag is of ons governance- en regelgevingskader daar nog bij aansluit. Denk aan eigendomswijzigingen van cruciale zorgsystemen. De huidige wet- en regelgeving biedt daar nauwelijks publiekrechtelijke waarborgen voor. Dat is geen hypothetisch risico, het is een concrete lacune. Daar is een serieus gesprek voor nodig tussen ziekenhuizen, beleidsmakers én leveranciers over welke spelregels we met elkaar willen afspreken voor het beheer van deze gegevens op de lange termijn. --- **AdaptiQ:** AI en data worden gepresenteerd als dé oplossing voor de zorg. Hoe kijk jij daarnaar? AI is alleen maar zo goed als de data waarop het getraind is. En die data hebben we in de zorg niet op orde, omdat iedereen zijn eigen implementatie heeft. **Frauke:** AI is een enorme kans. Maar we staan op dit moment aan de vooravond van cruciale AI-gestuurde innovatie, terwijl het fundament ontbreekt om er écht gebruik van te maken. Die vruchten plukken kan alleen als je uniforme databases en datastructuren daaronder hebt liggen. En die hebben we niet, omdat ieder ziekenhuis zijn eigen implementatie heeft. We hebben wel iets dat SNOMED heet, een internationaal standaardvocabulaire voor zorginformatie. Maar dat heeft een klein deel van alle definities opgepakt. Dat is echt nog niet zo ver dat we over vijf jaar een AI-laag over alle EPD's kunnen leggen en daar diagnostisch mee kunnen werken. AI-modellen moet je goed kunnen trainen. Als die trainingsdata er niet goed in zit, omdat je zeventig verschillende implementaties hebt met zeventig verschillende veldnamen voor dezelfde allergie, dan los je het er niet mee op. Wie nu enthousiast is over AI in de zorg en denkt dat het de EPD-problematiek vanzelf oplost, onderschat hoe AI werkt. Je kunt het mooiste AI-model hebben, maar *garbage in is garbage out*. --- **AdaptiQ:** Jij gebruikt een model, het surfboard, om te laten zien hoe organisaties hun IT-landschap zouden moeten inrichten. Hoe zou dat er in de zorg uitzien? **Frauke:** Ik gebruik dat model ook in de trainingen die ik geef voor bestuurders en toezichthouders zonder IT-achtergrond. Het idee is simpel: je hebt een gelaagd landschap. Alles wat generiek is, zoals e-mail, agenda en kantoorautomatisering, dat doe je in de cloud. Alles wat functiespecifiek is, zoals HR of finance, doe je met standaard SaaS-oplossingen, zo uniform mogelijk. En alles wat sectorspecifiek is, zoals een EPD voor een ziekenhuis, dat doe je ook bij voorkeur met een gestandaardiseerde SaaS-aanpak, niet met een eigen implementatie. ![Figuur 1. Model voor inrichting van het IT-landschap.](/img/illustrations/surfboard.svg) Alleen datgene waarmee jij je als organisatie écht onderscheidt van alle anderen, dat mag je als maatwerk bouwen. En als je eerlijk bent: hoe onderscheidt een gemiddeld ziekenhuis zich nou werkelijk van het ziekenhuis vijftig kilometer verderop? Op heel specifieke specialisaties misschien. Maar het EPD-systeem is dat onderscheidend vermogen niet. Dat is gewoon een basisvoorziening die je zo generiek mogelijk moet inrichten. In de zorg zie je nu dat alles in die sectorspecifieke laag zit, met elke keer een eigen implementatie en een eigen aanpassing. Terwijl de financiële systemen en HR-systemen al lang naar SaaS zijn gegaan. Die transitie moet ook voor het EPD komen, maar dan als gedeelde dienst, niet als zeventig afzonderlijke oplossingen. --- **AdaptiQ:** Waar begin je dan praktisch? Want een landelijk EPD invoeren duurt tien jaar, de patiënt heeft er nu niks aan. **Frauke:** Begin onderaan. Begin waar de ego's het minst zijn, waar het speelveld het minst complex is. Begin met infrastructuur en security. Als je met 70 ziekenhuizen afspreekt: hoe gaan we datacenter-infrastructuur gezamenlijk oplossen? Hoe richten we security in over onze organisaties heen? Dan hoef je geen artsen aan tafel te brengen, geen medische staf, geen machtige vakgroepen. Alleen CIO's die dezelfde problemen hebben, en die hebben ze. Ik kom ze bij bijeenkomsten tegen. Iedereen heeft te weinig budget, te weinig mensen, te veel technische schuld. Iedereen heeft hetzelfde verhaal. Het geld dat je daarmee vrijmaakt, kun je daarna stoppen in betere patiëntenzorg, of in de volgende stap: gezamenlijk nadenken over hoe je EPD-data uniformer kunt inrichten. En dan kun je vanuit daar een vliegwiel krijgen. Maar je begint niet met het moeilijkste vraagstuk. Je begint met het meest basale, het minst politieke. Er zijn voorbeelden die laten zien dat dit werkt. In de gemeentelijke wereld hebben vier grote gemeenten hun IT voor inkomensvoorziening gebundeld in één organisatie: Wigo4it. In de energiesector is alle data van slimme meters gecentraliseerd in één hub bij de EDSN. Dat is semioverheid, niet commercieel, en het functioneert. Het hoeft niet ingewikkelder te zijn dan dat. --- **AdaptiQ:** Wat is jouw boodschap aan een CIO of bestuurder in de zorg die nu aan het begin staat van een digitale transformatie? Loop een dag mee op de vloer. Het is bizar hoe groot de afstand nog altijd is tussen IT en de rest van de organisatie. **Frauke:** Ken je doelgroep. Ik geef trainingen voor bestuurders en toezichthouders, en ik stel ze altijd de vraag: wanneer heb je voor het laatst echt meegelopen op de werkvloer? Niet een overleg bijgewoond bij de afdeling, maar gewoon een dag meegewerkt om te zien hoe de processen werkelijk verlopen? Het is bizar hoe groot de afstand nog altijd is tussen IT en de dagelijkse praktijk. En wees kwetsbaar. Een van de grootste problemen die ik zie, is de dynamiek in de boardroom waarbij IT'ers verschijnen met hun jargon, soms om zichzelf neer te zetten als vakman, en bestuurders die 25% begrijpen maar niet durven te vragen, omdat ze bang zijn dom over te komen. Dat is een dynamiek die je moet doorbreken. Aan beide kanten. Verder: richt je op de keten, niet op je eigen organisatie. De winst zit niet in het optimaliseren van één ziekenhuis. De winst zit in het verbinden van huisarts, ziekenhuis, apotheek, thuiszorg. Dat vraagt ketendenken. Dat vraagt om bereidheid om te geven aan een oplossing waar de buurman ook van profiteert. En die bereidheid is er te weinig. Tot slot: durf te beginnen. Niet met het meest complexe vraagstuk, maar met de meest basale stap. Bundel je krachten op infra en security. Maak kosten transparant. Laat zien wat het kost als ieder zijn eigen weg gaat. Creëer het bewustzijn. Dat is de beweging die moet ontstaan, niet van bovenaf opgelegd, maar gedragen door de mensen die elke dag met dezelfde problemen worstelen. --- Frauke Wessel's boodschap is helder: de digitale transformatie in de zorg loopt niet vast op technologie, maar op fragmentatie, gebrek aan ketendenken en onvoldoende bereidheid om krachten te bundelen. De oplossing ligt niet in één grote sprong, maar in het onderaan beginnen, met wat het minst complex is en het meest urgent. Infrastructuur en security eerst. Dan de rest. Dat vliegwiel op gang krijgen vraagt om tech leaders die strategie, techniek en samenwerking in één beweging bij elkaar brengen en om partners die dat proces helpen versnellen. Heb je vergelijkbare uitdagingen in je organisatie of sector? AdaptiQ werkt samen met tech leaders via [digitale strategie](/nl/diensten/digital-strategy-it-advisory/) en [programmamanagement](/nl/diensten/program-management/) om digitale transformatie concreet en meetbaar te maken. [Laten we praten](/nl/contact).